ЛОББИ БОЛ ТУНГАЛАГ УЛС ТӨР

Манай улс ардчилсан үндсэн хуультай, хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх засаглалтай, олон намын тогтолцоотой, ард түмэн нь улс төрчдийн аливаа үйлдэл, амлалтыг хянаж байх ёстойг ойлгож мэдэрдэг, түүнийг нь хянаж шүүмжилж байх олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэлтэй, Төрийн ордныхоо өмнө Чингис хааныхаа хөшөөтэй, өнгөт хавтан бүхий өргөн сайхан талбайтай, ер ардчилал хөгжихөд дутах зүйлгүй “сайхан орон” болжээ. Гэтэл авилгал, улс төрчдийн хуйвалдаан, газрын хууль бус наймаа, шудрага бус тендер, хувьчлал газар авчихсан байдаг нь ёстой л парадокс болчихоод байна. 

ПОСТКОММУНИСТ ОРОН ЗАЙ ДАХЬ ЛОББИЗМЫН ОНЦЛОГ

Посткоммунист улс төрийн тогтолцоотой ихэнх улс орнууд түүний дотор монголын хувьд лоббизм нь эрх зүйн хувьд институчлалдаагүйн улмаас улс төрийн тогтолцоо болон нийгмийн хоорондын харилцааны суваг болж хараахан төлөвшөөгүй гэж хэлж болно. Гэхдээ судлаачдын үзэж буйгаар лобби үйл ажиллагааг зохицуулсан тухайлсан хууль байхгүй байгааг эс харгалзвал лоббзим нь манай улс төрийн тогтолцооны салшгүй чухал бүрэлдэхүүн хэсэг нэгэнт болсон байна. Посткоммунист орнуудын онцлог бол ихэнх тохиолдолд сонирхлын социал бүлгүүд нь шахалтын бүлэг байж чаддаггүй, байлаа ч шахалтын бүлгүүд нь социал ашиг сонирхлыг илэрхийлдэггүй байна. Энэ нь дараах шалтгаантай.

ЛОББИЗМЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЗАРЧИМ

Уг асуудал хэд хэдэн аспекттай:
а) Олон нийтийг хамарсан байх. Өөрөөр хэлбэл, өдгөө “шинэ лоббизм”-ын шинж чанарыг илэрхий агуулсан массын үзэгдэл гэгдэх шууд бус лоббизм бөгөөд хүн амын өргөн давхрагыг дайчилж байдгаараа онцлог. Жишээлбэл, АНУ-д 80-аад оны сүүлээр лоббист Кен Пейний Холбооны улсын хэмжээнд зохион байгуулсан зээлийн хоршооны “grass root” кампани нь өдгөө ч гэсэн тухайн төрөлдөө анхны томоохон бөгөөд амжилттай ажиллагаа гэж тооцогддог. 

ТӨР ЗАСГИЙН ЛОББИЗМ

Гадаадын лоббизм (АНУ-ын жишээн дээр)
Гадаад лоббизм нь нилээд уламжлалт үзэгдэл. Бүхий л төр улсууд гадаад лоббизмыг хууль ёсны хэлбэрээр дамжуулан гадаад улс орнуудад  өөрийн төлөөний этгээдээр дамжуулан хэрэгтэй бодлогоо явуулахад тусалж байсан нөлөөллийн дипломат бус төвүүдийг гадаад улс орнуудад байгуулахыг оролдож ирсэн байна. Тухайлбал, хамгийн эртний жишээ бол 19-р зуунд америкийн экс-сенатч АНУ-д Аляскийг худалдахыг лоббидохын тулд Оросын засаг захиргаанд 30.000 доллар хүртэлх их хэмжээний мөнгийг төлж байсан бөгөөд энэ нь ч амжилттай хэрэгжсэн юм. 

ЛОББИЗМЫН ТЕХНОЛОГИ, ТҮҮНИЙ ОРЧИН ҮЕИЙН ХАНДЛАГА

Лобби  19-р зууны үед төрийн албан байгууллагад ирдэг “гуйгч” гэж нэрийдэгдсэн хүмүүсийг хэлдэг байлаа. Тухайн хүмүүс хаана хууль батлах гэж байна тэр хурлын зааланд орох гэж оролддог байжээ. Гэвч “гуйгч”-ид гол танхим, хүлээн авах өрөө рүү нэвтэрч чаддаггүй байсан тул тэднийг лоббист гэж нэрийджээ.
 
Лоббизм - Засгийн газрын захиалгыг хуваарилах, хууль гаргах зэргийг өөрт ашигтайгаар шийдвэрлэхийн тулд хууль тогтоох болон төрийн албаны түшмэдүүд нөлөөлөх /авилга өгөх хүртэл/ замаар монополийн ашиг сонирхлыг илэрхийлж буй АНУ-ын хууль тогтоох байгууллага дахь томоохон монополиудын агентлаг, албуудын тогтолцоо. Лоббист бол тэрхүү агентлаг, албаны төлөөлөгч агент юм.